Të gjithë e kemi përjetuar atë momentin: je përballë dikujt që ka humbur një person të dashur dhe dëshiron me gjithë zemër të thuash gjënë e duhur, por në të vërtetë nuk di çfarë të thuash. Duam të jemi pranë tyre, t’i bëjmë të ndihen më mirë, por ndonjëherë fjalët që na dalin nuk kanë efektin që shpresonim.
“Kur themi gjënë e gabuar, shpesh po përpiqemi ta bëjmë veten të ndihet më mirë përballë dhimbjes së dikujt tjetër,” thotë Rebecca Feinglos, specialiste e certifikuar për mbështetjen në procesin e zisë. “Por zia nuk është menduar të jetë e rehatshme për askënd, as për personin që e përjeton, as për ata që e shohin nga jashtë.”
Fraza që duhen shmangur
Studimet tregojnë se humbja e një personi të dashur është burimi më i madh i stresit që mund të përjetojë një njeri, duke u renditur e para në listën e ngjarjeve më të vështira të jetës. Zia mund të jetë e çrregullt, e dhimbshme dhe e paparashikueshme, dhe ndonjëherë, në përpjekje për të ngushëlluar dikë, përfundojmë duke e bërë situatën edhe më të vështirë.
Ja disa fraza të zakonshme që ekspertët këshillojnë të shmangen:
1. “Çdo gjë ndodh për një arsye.”
Ndoshta po përpiqeni të gjeni kuptim në atë që ka ndodhur, por për dikë që po vuan, kjo mund të duket sikur po minimizoni dhimbjen e tij. E vërteta është se jo çdo dhimbje ka një shpjegim të bukur. Jo çdo humbje ka kuptim. Për dikë që po vuan, asnjë arsye nuk duket mjaftueshëm e fortë për të justifikuar humbjen e një personi të dashur.
2. “Ishte vullneti i Zotit.”
Edhe nëse thuhet me qëllim të mirë, kjo frazë mund të duket e pavlefshme ose e rëndë për dikë që po vë në dyshim besimin e vet ose po përpiqet të kuptojë humbjen. “Është e rëndësishme të mos flisni bazuar në bindjet tuaja personale për vdekjen, përveç rasteve kur jeni të sigurt që personi tjetër ndan të njëjtat besime,” thotë psikologia klinike Aimee Daramus.
3. “E di saktësisht si ndihesh.”
Zia është thellësisht personale dhe përvoja e secilit është unike. Edhe nëse keni humbur dikë, dhimbja e tjetrit është e ndryshme nga e juaja. “Shmangni krahasimet,” thotë Feinglos.
4. “Të paktën patët kohë të përgatiteshit.”
Kjo frazë thuhet shpesh pas një sëmundjeje të gjatë ose një përkeqësimi gradual të gjendjes, por nënkupton sikur dhimbja duhet të jetë më e vogël. Në realitet, fakti që e di se humbja po vjen nuk e bën domosdoshmërisht më pak të dhimbshme.
5. “Tani është në një vend më të mirë.”
Edhe pse kjo mund të përputhet me bindjet tuaja fetare apo shpirtërore, mund të mos përputhet me të tyret. Dhe edhe kur përputhet, shpesh nuk sjell ngushëllim në atë moment, sepse mbi të gjitha, personi do thjesht që i dashuri i tij të ishte ende aty, pranë tij.
6. “Jetoi një jetë të gjatë.”
Edhe nëse është e vërtetë, kjo nuk e bën humbjen më pak të dhimbshme. Dhimbja nuk zvogëlohet vetëm sepse dikush ishte në moshë të madhe.
7. “Të paktën ke ende [fëmijët/dikë tjetër].”
Kjo lë të kuptohet sikur një person mund të zëvendësojë një tjetër dhe minimizon rëndësinë e humbjes.
8. “Duhet të tregohesh i/e fortë.”
Kjo i shton presion personit që të “mbahet”, kur ndoshta ajo që ka më shumë nevojë është të shpërbëhet emocionalisht.
9. “Duhet të ecësh përpara.”
Zia nuk ka afat kohor. T’i thuash dikujt të “ecë përpara” mund të tingëllojë sikur po i kërkon të harrojë personin që humbi ose ta zëvendësojë atë me diçka tjetër. Njerëzit nuk “ecin përpara” nga humbja; ata mësojnë të jetojnë me të.
10. “Mendo vetëm për kujtimet e bukura.”
Kjo frazë përpiqet të diktojë mënyrën si dikush duhet ta përjetojë zinë. Edhe pse kujtimet e bukura mund të bëhen ngushëlluese me kalimin e kohës, në fazat e para të dhimbjes ato shpesh e bëjnë mungesën edhe më të fortë.
Pse është e rëndësishme të mos thuash gjënë e gabuar
Një person që ka humbur dikë është jashtëzakonisht i brishtë emocionalisht. Bota e tij është tronditur dhe fjalët që dëgjon mund ta ngushëllojnë ose, pa dashje, ta lëndojnë edhe më shumë.
“Një person që po mban peshën e humbjes nuk ka nevojë të ndihet sikur po e përjeton gabim dhimbjen e vet,” thotë Feinglos. Por pikërisht kjo ndodh kur njerëzit thonë gjëra si: “Çdo gjë ndodh për një arsye”, “Të paktën nuk po vuan më” ose “Duhet të jesh i fortë”.
“Kur përpiqemi ta rregullojmë, ta përshpejtojmë apo ta mbështjellim dhimbjen me shpjegime të bukura, në thelb po i themi dikujt se zia e tij duhet të ketë një datë skadence.”
Kur dikush kalon një humbje, mënyra si njerëzit u gjenden pranë (ose nuk u gjenden) mbetet gjatë në kujtesë. Një koment i pakujdesshëm mund të bëhet një tjetër peshë emocionale që mbajnë me vete, ndërsa disa fjalë të thjeshta dhe të sinqerta mund të sjellin shumë ngrohtësi.
Si ta mbështesni dikë që po përjeton humbje
Thjesht jini aty. Gjëja më e mirë që mund t’i ofroni dikujt nuk janë këshillat apo shpjegimet, por prania juaj. Qëndroni pranë tyre. Dëgjojini pa u përpjekur ta “rregulloni” dhimbjen.
Jini të sinqertë. Feinglos sugjeron fraza si: “Kjo është shumë e rëndë”, “Më vjen shumë keq që ndodhi” ose “Nuk di çfarë të them, por jam këtu.” Nuk ka nevojë për fjalë perfekte, vetëm për sinqeritet.
Vendoseni veten në vendin e tyre. Mendoni çfarë mund t’i ndihmojë ata të ndihen pak më mirë, jo çfarë do t’ju ngushëllonte juve në të njëjtën situatë.
Mos flisni vetëm sepse nuk keni çfarë të thoni. Nëse nuk njihnit personin që ka ndërruar jetë ose nuk dini çfarë të thoni, përqendrohuni te pyetja: “Çfarë mund të bëj për ty?”
Respektoni mënyrën si e përjetojnë zinë. Disa njerëz qajnë hapur. Të tjerë mbyllen në vetvete ose e mbajnë veten të zënë me punë. Nuk ekziston një mënyrë “e saktë” për të përjetuar humbjen.
Ndiqni ritmin e tyre. Disa ditë do duan të flasin për humbjen. Disa ditë të tjera do duan të flasin për çdo gjë tjetër, vetëm jo për atë.
Ofroni ndihmë praktike. Zia mund t’i bëjë edhe detyrat më të zakonshme të duken të pamundura. Ndihma konkrete shpesh vlen më shumë sesa fjalët.
Mos harroni datat e vështira. Përvjetorët, ditëlindjet apo data e humbjes mund të jenë jashtëzakonisht të dhimbshme. Një mesazh i thjeshtë si “Po mendoj për ty sot” mund të ketë shumë rëndësi.
Kontrolloni herë pas here. Mbështetja zakonisht zbehet sapo kalojnë ditët e para, pikërisht kur dhimbja fillon të ndihet më fort. Vazhdoni të interesoheni edhe javë apo muaj më vonë.
Jini të duruar. Zia nuk ka afat. Shërimi kërkon kohë dhe ajo që njerëzit kanë më shumë nevojë është mirëkuptimi dhe durimi juaj. “Nuk është detyra jonë t’ua dhimbjen mbi shpatulla,” thotë Feinglos.
Nuk ekziston një mënyrë e përsosur për të ngushëlluar dikë që po vuan, por të menduarit me kujdes për fjalët që përdorim është një fillim shumë i rëndësishëm. Edhe nëse nuk jeni të sigurt çfarë të thoni, gjëja më e rëndësishme është kjo: u përpoqët dhe ishit aty.