Gratë po dominojnë arsimin e lartë në Shqipëri, por epërsia e tyre në auditore nuk po përkthehet në paga dhe mundësi të barabarta në tregun e punës edhe pse hendeku i pagave po ngushtohet.
Sipas publikimit të INSTAT “Gratë dhe Burrat në Shqipëri 2026”, në vitin akademik 2024–2025 u diplomuan 28.939 studentë, nga të cilët 65,3% ishin vajza. Kjo do të thotë se pothuajse dy në çdo tre të diplomuar ishin gra.
Edhe në popullsinë mbi 25 vjeç, gratë rezultojnë më të arsimuara. Rreth 19,9% e grave kishin përfunduar arsimin e lartë, kundrejt 17,6% të burrave.
Megjithatë, kjo epërsi nuk reflektohet te pagat. Në vitin 2025, paga mesatare mujore bruto e grave ishte 4,6% më e ulët se ajo e burrave.
Hendeku është ngushtuar lehtë nga 4,9% që ishte në vitin 2024, por gratë vazhdojnë të fitojnë më pak, edhe pse përbëjnë shumicën dërrmuese të të diplomuarve.
Të dhënat nuk nënkuptojnë domosdoshmërisht se një grua paguhet 4,6% më pak se një burrë për të njëjtin pozicion pune. Treguesi krahason pagat mesatare dhe ndikohet edhe nga profesionet, sektorët, pozicionet drejtuese dhe orët e punës.
Pabarazia bëhet më e dukshme edhe te punësimi. Shkalla e punësimit për grupmoshën 15–64 vjeç ishte 62,7% për gratë, ndërsa për burrat arrinte në 76%.
Vetëm 70,1% e grave merrnin pjesë në forcat e punës, kundrejt 82,7% të burrave. Ndërkohë, papunësia ishte më e lartë te gratë, me 10,6%, krahasuar me 8,2% te burrat.
Një tjetër tregues i fortë lidhet me punën e papaguar. Nga gratë e punësuara, 25% rezultonin punëtore pa pagesë në biznesin e familjes, ndërsa vetëm 55,2% ishin të punësuara me pagë.
Pabarazia vazhdon edhe brenda familjes. Rreth 15,1% e grave ekonomikisht joaktive deklaruan se merreshin kryesisht me detyrat shtëpiake. Te burrat kjo përqindje ishte vetëm 0,7%.
Gratë dominojnë edhe mësimdhënien, duke përbërë 79,6% të stafit në arsimin nëntëvjeçar dhe 71,7% në arsimin e mesëm të lartë.
Por pesha e tyre zvogëlohet në majën e hierarkisë akademike. Gratë përbënin vetëm 35,8% të stafit me titullin “Profesor”, megjithëse ishin shumicë në kategorinë “Doktor”.
Edhe në sipërmarrje diferenca mbetet e fortë. Vetëm 31,6% e ndërmarrjeve aktive në Shqipëri kishin pronare ose administratore gra.
Të dhënat tregojnë se gratë shqiptare po investojnë më shumë në arsim, por vazhdojnë të përballen me pjesëmarrje më të ulët në tregun e punës, papunësi më të lartë, më shumë punë të papaguar dhe paga mesatare më të ulëta.
Pra, diploma po fitohet më shpesh nga gratë, ndërsa përfitimi ekonomik dhe ngjitja në pozicionet më të larta vazhdojnë të favorizojnë burrat.