Në një çast kur siguria në Evropë dhe në Lindjen e Mesme po riformësohet nga përdorimi masiv i dronëve, Shqipëria po përpiqet të kalojë nga konsumator i teknologjisë ushtarake, në një aktor prodhues brenda këtij ekosistemi të ri.
Në Kuvend, ministri i Mbrojtjes Ermal Nufi artikuloi një prej deklaratave më të qarta deri tani mbi drejtimin që po merr politika e mbrojtjes shqiptare: krijimin e kapaciteteve vendase për prodhimin e dronëve luftarakë dhe ndërtimin e një infrastrukture të re industriale ushtarake në bashkëpunim me partnerë shtetërorë.
Sipas tij, synimi nuk është vetëm modernizimi i Forcave Ajrore, por formimi i një gjenerate të re pilotësh shqiptarë dhe zhvillimi në territorin e vendit i teknologjive të avancuara ushtarake.
“Po krijojmë në Shqipëri mundësinë që djemtë dhe vajzat tona të shkollohen dhe të bëhen pilotë në Forcën Ajrore”, u shpreh Nufi, duke shtuar se një pjesë kyçe e strategjisë lidhet me një marrëveshje shtet me shtet me Izraelin për prodhimin e dronëve të teknologjisë së fundit, të testuar në konflikte reale.
Deklarata e tij përshkruan në këtë spektër një ndryshim të qartë filozofie: nga blerja e pajisjeve ushtarake te bashkëprodhimi dhe transferimi i teknologjisë, me synimin që Shqipëria të mos mbetet vetëm përdoruese, por edhe pjesëmarrëse në zinxhirin e prodhimit të sigurisë.
Një industri që po ndërtohet paralelisht me doktrinën e re të sigurisë
Në sfondin e këtyre zhvillimeve qëndron një dinamikë më e gjerë rajonale dhe globale. Lufta në Ukrainë ka transformuar mënyrën se si shtetet e NATO-s dhe të rajonit konceptojnë mbrojtjen, duke e vendosur teknologjinë e dronëve në qendër të strategjive ushtarake.
Shqipëria, sipas të dhënave të ndryshme ndërkombëtare të transferimeve të armëve, ka nisur tashmë pajisjen me sisteme të tilla, përfshirë dronë të klasifikuar si “kamikazë”, të njohur për aftësinë e tyre për të qëndruar në ajër dhe për të goditur objektiva strategjikë me precizion të lartë.
Këto sisteme, të prodhuara në Turqi, përbëjnë vetëm një pjesë të mozaikut më të gjerë të modernizimit ushtarak shqiptar, i cili përfshin gjithashtu automjete të blinduara dhe pajisje të reja për njësitë speciale dhe Policinë e Shtetit.
Por ajo që e dallon fazën aktuale është ambicia për të ndërtuar vetë kapacitet prodhues, jo vetëm për të blerë teknologji të gatshme.
Nga bashkëpunimet ndërkombëtare, te ambicia për prodhim vendas
Në këtë drejtim, Shqipëria ka hapur disa kanale bashkëpunimi. Përveç marrëveshjeve të raportuara me kompani izraelite për furnizim dhe prodhim dronësh, është diskutuar edhe përfshirja e aktorëve rajonalë si Kosova dhe Kroacia në zhvillimin e industrisë shqiptare të dronëve ushtarakë.
Ky interes i jashtëm sugjeron se projekti nuk shihet më vetëm si iniciativë kombëtare, por si pjesë e një ekosistemi më të gjerë të mbrojtjes në Ballkanin Perëndimor, ku shtetet po pozicionohen në mënyrë gjithnjë e më aktive në tregun e teknologjisë ushtarake.
Në të njëjtën kohë, rajoni po përjeton një rritje të paralelizmave strategjike: Serbia po zhvillon njësi të reja me dronë sulmues dhe municione endacake, ndërsa vendet e NATO-s po rrisin investimet për kundër-dronë dhe mbrojtje ajrore.
Në këtë kontekst, Shqipëria po përpiqet të vendoset në anën prodhuese të ekuacionit.
Ekonomia e mbrojtjes dhe politika e re industriale
Kryeministri Edi Rama ka sinjalizuar më herët se vendi synon të ndërtojë një industri të brendshme ushtarake që përfshin prodhimin e dronëve, automjeteve ushtarake dhe madje edhe uniformave, duke e lidhur këtë sektor me partneritete publik-privat dhe eksport ndërkombëtar.
Në këtë vizion, shteti nuk është vetëm blerës, por edhe aksionar dhe përfitues ekonomik nga industria e mbrojtjes.
Paralelisht, Shqipëria po kërkon integrim më të thellë në arkitekturën e sigurisë euroatlantike, edhe pse mbetet ende jashtë disa mekanizmave financiarë të Bashkimit Evropian për riarmatim, çka e shtyn vendin drejt bashkëpunimeve bilaterale dhe projekteve të përbashkëta industriale.
Një garë e re teknologjike në Ballkan
Zhvillimet në Shqipëri nuk mund të lexohen të izoluara. Ato ndodhin në një rajon ku teknologjia e dronëve është kthyer në element qendror të doktrinave ushtarake, ndërsa rivalitetet politike po marrin gjithnjë e më shumë formë teknologjike.
Nga Ukraina deri në Lindjen e Mesme, dronët janë shndërruar në simbol të luftës së re moderne – të shpejtë, të decentralizuar dhe të drejtuar nga Inteligjenca Artificiale.
Në këtë peizazh, deklaratat e ministrit Nufi nuk janë thjesht një njoftim politik, por një sinjal se Shqipëria synon të vendoset brenda kësaj paradigme të re, jo në periferi të saj.
Transformimi që po artikulohet në politikën e mbrojtjes shqiptare është, në thelb, një kalim nga importi i sigurisë drejt prodhimit të saj.
Nëse këto projekte materializohen, Shqipëria nuk do të jetë vetëm një përdoruese e teknologjisë së dronëve, por një aktor që synon të marrë pjesë në zhvillimin dhe eksportin e saj.
Në një botë ku fuqia ushtarake po matet gjithnjë e më shumë në algoritme, sensorë dhe sisteme autonome, vendimi për të investuar në këtë drejtim nuk është më vetëm ushtarak – është strategjik, ekonomik dhe politik njëkohësisht.
